Tasarımı yayımlamadan önce: Tescilli ve tescilsiz koruma nasıl ayrılır?

Türkiye’de şartlı 12 ay açıklama istisnası

SMK 57/2’ye göre başvuru veya varsa rüçhan tarihinden önceki 12 ay içinde tasarımcı, halefi, bunların izniyle üçüncü kişi veya ilgili ilişkinin kötüye kullanılması sonucu yapılan açıklama, tasarımın yenilik ve ayırt edici niteliğini etkilemez. Her kamuya açıklama için koşulsuz bir af değildir. Açıklayan kişi, ilişki, tarih ve gösterilen tasarım sürümü belgelenmelidir.

Gizlilik şartıyla üçüncü kişiye açıklama SMK 57/1’de kamuya sunma sayılmaz. Buna karşılık sergileme, satış, kullanım, yayım ve tanıtım kamuya sunma biçimleridir. İstisnaya güvenip ülke planını ertelemeyin: Türkiye’deki bu kural bütün ihracat ülkelerinde aynı etkiyi sağlamaz.

Tescilsiz koruma neden tescille aynı değildir?

SMK 59/2 tescilsiz tasarımın engelleme hakkını, korunan tasarımın aynısının veya genel izlenimce ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kopyalanarak alınmasına bağlar. Önceki tasarımı makul yollarla bilmesi mümkün olmayan tasarımcının bağımsız geliştirmesi kopyalama sayılmaz. Bu nedenle ilk kamuya sunma ve erişim kayıtları tescilsiz dosyada ayrıca önem taşır.

Tescilsiz koruma bulunduğu düşüncesi, tescil başvurusunun gereksiz olduğu sonucunu vermez. Süre, kopyalama koşulu, delil ve hedef pazar planı birlikte karşılaştırılmalıdır. Başvuru yapılması da koşulları sağlamayan bir görünümü otomatik korumaya dönüştürmez.

İlk açıklamayı belgelere dayanarak belirleyin

Ürün fotoğrafı, katalog, fuar gösterimi, pazaryeri ilanı veya sınırlı ticari sunum ayrı kayıtlar olabilir. Her birinde hangi tasarım sürümünün gösterildiğini yazın. Son ürünün paylaşımıyla önceki prototipin paylaşımını aynı olay gibi kaydetmeyin. Etkinin değerlendirilmesi için gerçek içerik ve erişim koşulu gerekir.

İlk tarihi yalnız ekip hafızasına göre belirlemeyin. Yayın kaydı, gönderim e-postası, katalog sürümü veya fuar dokümanı gibi kaynakları toplayın. Kaynağı kesin olmayan tarihi açıkça işaretleyin. Daha sonra tasarımın renk veya model değişimi geçirmiş olması da dosyada görünmelidir.

Tescilli ve tescilsiz yol aynı değildir

TÜRKPATENT bilgilendirmesinde, başvuruyla tescilli tasarım ve ilk kez Türkiye’de kamuya sunulmaya bağlı tescilsiz tasarım ayrımı açıklanır. Aynı kaynak tescilsiz tasarım için üç yıl; tescilli tasarım için beş yıl ve yenilemelerle yirmi beş yıla kadar koruma bilgisini verir. Bu süreleri okumak, korumanın bütün koşullarını sağladığınız anlamına gelmez.

Tescilsiz korumanın koşulu, kapsamı ve delil ihtiyacı ayrı değerlendirilmelidir. Bir ürünün çevrimiçi bulunması tek başına bütün soruların cevabı değildir. Tescil planı, açıklama geçmişiyle birlikte ele alınmalı; başvurunun her önceki paylaşımı etkisiz kıldığı varsayılmamalıdır.

Türkiye planını hedef ülkelere otomatik taşımayın

Tasarım koruması ve başvuru öncesi açıklamanın etkisi ülkeye göre değişebilir. İhracat, uluslararası pazar yeri veya yurtdışı fuar düşünülüyorsa hedef ülkeler erken belirlenmelidir. Bir ülkede değerlendirilebilen istisna veya koruma türü diğerinde aynı biçimde bulunmayabilir.

Açıklama yapılmışsa önce kayıtları koruyun ve dosyayı incelemeye hazırlayın. İnternetten bütün görselleri silmek geçmişte ne açıklandığını ortadan kaldırdığı varsayımıyla yapılmamalıdır. Hem ticari hem hukukî değerlendirme için açıklama geçmişinin anlaşılması gerekir.

Temsili örnek: Sosyal medya ön gösterimi

Varsayımsal bir tekstil işletmesi yeni desenini satıştan önce sosyal medyada paylaşır. Daha sonra yurtdışında başvuru düşünür. İnceleme dosyasına paylaşım tarihi, hesabın erişimi, gösterilen desen ve planlanan ülkeler girer. Yalnız henüz satış olmadı bilgisiyle açıklama etkisiz sayılmaz.

Ekip, sonraki koleksiyonlar için ön gösterim ve başvuru kararını ortak takvime bağlar. Bu örnek eski paylaşımın kesin olarak hak kaybı yarattığı veya hiçbir risk taşımadığı sonucunu vermez. Sonuç ülke ve dosyanın gerçek koşullarıyla değerlendirilir.

Lansman öncesi kontrol listesi

Pazarlama ve tasarım ekiplerinin dosya sürümlerini aynı listeden yönetmesi yararlıdır. Gerekli işlem kararı alınmadan paylaşımı başlatacak kişinin onayı da bu iş akışında yer almalıdır.

• Kesin tasarım ve model sürümünü belirleyin.
• Geçmiş ve planlanan bütün açıklamaları listeleyin.
• İçerik, tarih, ülke ve erişim bilgisini saklayın.
• Tescilli ve tescilsiz koruma sorularını ayrı değerlendirin.
• Hedef ülke koşullarını paylaşım öncesinde kontrol edin.
• Başvuru, üretim ve tanıtım takvimini birlikte onaylayın.